5 nguyên nhân khiến coach chữa lành bị nhiễm “bệnh” của khách hàng nếu không biết
Mới đây báo chí, mạng xã hội rộ lên chuyện Coach chữa lành nhiễm “bệnh” tiêu cực của khách hàng. Điều khiến dư luận ngạc nhiên là tại sao đã là Coach sao còn nhiễm tiêu cực? Đây là điều đang gây tranh cãi trong ngành coaching, trị liệu và phát triển con người hiện nay. Nhiều người làm nghề chữa lành thường nói rằng:
“Làm lâu sẽ bị nhiễm năng lượng tiêu cực của khách hàng.”
Họ cho rằng sau nhiều năm lắng nghe đau khổ, tổn thương, trầm cảm, mâu thuẫn và bi kịch của người khác… bản thân họ bắt đầu:
- suy kiệt tinh thần
- mất năng lượng
- dễ cáu gắt
- cảm xúc nặng nề
- thậm chí phải đi chữa lành ngược lại cho chính mình.
Nhưng thực tế lại tồn tại một nghịch lý.
Có người càng coaching càng mệt.
Nhưng cũng có người càng coaching càng khỏe, càng sáng trí, càng bình an và nhiều năng lượng hơn.
Điều này cho thấy:
vấn đề không nằm ở nghề chữa lành…
mà nằm ở cách hệ thần kinh, tâm trí và nhận thức của người coach vận hành trong quá trình giúp người khác.
Với hơn 10 năm coaching và đào tạo NLP, Mr Nguyễn Xuân Hương cho rằng hiện tượng này hoàn toàn có thể lý giải bằng:
- tâm lý học
- thần kinh học
- khoa học cảm xúc
- cơ chế hoạt động của não bộ con người.
Não bộ quyết định bạn bị “nhiễm” hay được “tiếp năng lượng”
Hãy hình dung thế này.
Một bác sĩ phẫu thuật giỏi có thể đứng giữa phòng mổ suốt 10 tiếng mà đầu óc vẫn tỉnh táo, ổn định.
Trong khi một sinh viên y mới vào nghề chỉ nhìn thấy máu vài phút đã choáng váng.
Không phải vì căn phòng khác nhau.
Mà vì cách não bộ diễn giải trải nghiệm khác nhau.
Người coach cũng vậy.
Sự thật Coach chữa lành: “Nhiễm năng lượng” thực chất là gì?
Trong tâm lý học hiện đại, hiện tượng này có những tên gọi khoa học như:
- Compassion fatigue (mệt mỏi vì đồng cảm)
- Emotional contagion (lây lan cảm xúc)
- Burnout (kiệt sức nghề trợ giúp)
- Vicarious trauma (sang chấn gián tiếp)
Nghiên cứu cho thấy những người làm nghề trợ giúp rất dễ suy kiệt nếu họ liên tục hấp thụ cảm xúc đau khổ của người khác mà thiếu khả năng điều tiết nội tâm.
Não bộ con người có hệ thống “mirror neurons” – tế bào thần kinh gương.
Khi nhìn thấy người khác đau khổ, não bộ sẽ vô thức mô phỏng trạng thái đó bên trong chính mình. Đây là nền tảng sinh học của sự đồng cảm.
Nói cách khác:
Nếu khách hàng đau khổ…
và người coach vô thức nhập mình vào nỗi đau đó…
thì hệ thần kinh của coach sẽ phản ứng như thể chính họ đang gặp bi kịch.
Đó là lý do nhiều người làm nghề chữa lành một thời gian bắt đầu:
- mất cảm hứng
- cạn năng lượng
- stress kéo dài
- suy sụp tinh thần.
Nhưng đây mới là “Sự thật Coach chữa lành” mà rất ít người hiểu:
Không phải đồng cảm nào cũng tốt.
Đồng cảm sai cách khiến coach kiệt sức
Nhiều coach mới vào nghề tin rằng:
“Muốn giúp khách hàng thì phải cảm nỗi đau của họ thật sâu.”
Theo Mr Nguyễn Xuân Hương, đây là hiểu lầm rất phổ biến.
Tâm lý học hiện đại phân biệt rất rõ hai trạng thái:
1. Empathic distress – Đồng cảm đau khổ
Đây là trạng thái:
- hấp thụ cảm xúc khách hàng
- chìm vào bi kịch của thân chủ
- mang cảm xúc thay người khác.
Người coach lúc này giống như miếng bọt biển hút toàn bộ đau khổ vào mình.
Kết quả là:
càng giúp người khác càng kiệt sức.
2. Compassion – Từ bi trưởng thành
Đây là trạng thái:
- hiểu nỗi đau của khách hàng
- nhưng không chìm vào đó
- vẫn giữ nội tâm ổn định
- giữ sự sáng suốt để dẫn dắt.
Một người nhảy xuống hố cùng khách hàng sẽ cùng chìm.
Một người đứng vững trên mặt đất mới kéo được người khác lên.
Đó là khác biệt rất lớn giữa:
- người “gánh cảm xúc”
và - người “dẫn chuyển hóa”.
Vì sao Mr Nguyễn Xuân Hương lại cho rằng” “Càng coaching càng vui, khỏe?”
Từ góc nhìn NLP và khoa học thần kinh, Mr Nguyễn Xuân Hương lý giải có ít nhất 5 nguyên nhân quan trọng.
1. Không “gánh” khách hàng, mà “dẫn” khách hàng
Nhiều người làm nghề chữa lành mang tâm thế:
“Tôi phải cứu họ.”
Tâm thế này khiến não bộ luôn ở trạng thái:
- gồng trách nhiệm
- áp lực kết quả
- căng thẳng kéo dài.
Theo Mr Nguyễn Xuân Hương, coach trưởng thành hiểu rằng:
- coach không cứu ai cả
- khách hàng mới là người tự chuyển hóa
- coach chỉ là người dẫn đường giúp não bộ họ tái cấu trúc nhận thức.
Khi bỏ vai “cứu thế”, hệ thần kinh lập tức nhẹ hơn rất nhiều.
2. Làm việc trong “resource state” thay vì trạng thái tiêu cực
Trong NLP, trạng thái nội tâm quyết định chất lượng năng lượng.
Nếu coach làm việc trong trạng thái:
- bình an
- hiện diện
- tập trung giải pháp
- tin tưởng vào khả năng chuyển hóa của khách hàng
thì não bộ sẽ sản sinh:
- dopamine
- serotonin
- oxytocin.
Đây là các chất tạo cảm giác:
- hạnh phúc
- kết nối
- ý nghĩa sống
- động lực tích cực.
Ngược lại, nếu coach:
- sợ khách hàng không thay đổi
- áp lực thành công
- nhập cảm xúc tiêu cực
thì cortisol và hormone stress tăng kéo dài, dẫn tới burnout.
Theo Mr Nguyễn Xuân Hương: “Nếu coach chỉ nhìn thấy đau khổ, họ sẽ cạn năng lượng. Nhưng nếu họ nhìn thấy khả năng chuyển hóa, họ sẽ được tiếp năng lượng.”
3. Có ranh giới tâm lý rõ ràng
Coach chuyên nghiệp không hòa tan bản thân vào khách hàng.
Họ:
- lắng nghe sâu
- hiện diện mạnh
- nhưng không đánh mất chính mình.
Giống như bác sĩ phẫu thuật luôn đeo găng tay khi mổ.
Không phải vô cảm.
Mà là bảo vệ hệ thần kinh để giúp hiệu quả hơn.
Theo Mr Nguyễn Xuân Hương, rất nhiều coach bị “nhiễm năng lượng” thực chất do:
- thiếu ranh giới tâm lý
- sang chấn chưa xử lý
- nhu cầu được công nhận
- hội chứng cứu người.
Khi khách hàng chạm đúng “vết thương chưa lành”, họ bị kéo xuống theo cảm xúc thân chủ.
4. Coaching thành công tạo ra năng lượng tích cực cho não bộ
Khoa học tâm lý có khái niệm:
“Compassion satisfaction”.
Tức là:
niềm hạnh phúc khi giúp người khác thay đổi tích cực.
Khi coach chứng kiến:
- khách hàng vượt qua trầm cảm
- gia đình hàn gắn
- học viên phát triển
- con người tìm lại giá trị sống
não bộ sẽ tạo ra cảm giác ý nghĩa rất mạnh.
Con người không kiệt sức vì cho đi.
Con người kiệt sức khi cho đi mà không thấy ý nghĩa.
5. Nội lực của coach quyết định tất cả
Một ngọn nến nhỏ có thể tắt trước gió lớn.
Nhưng mặt trời thì không.
Theo Mr Nguyễn Xuân Hương:
Coach càng phát triển nội tâm thì:
- càng ít phản ứng cảm xúc
- càng ít hấp thụ tiêu cực
- càng có khả năng điều hòa trạng thái người khác.
Đó là lý do cùng làm nghề chữa lành:
- có người suy kiệt
- có người thăng hoa.
Sự thật Coach chữa lành không nằm ở “năng lượng”, mà nằm ở năng lực nội tâm
Nghề chữa lành không tự làm con người suy sụp.
Điều khiến nhiều coach kiệt sức là:
- đồng cảm sai cách
- thiếu ranh giới
- mang tâm thế cứu người
- chưa chữa lành chính mình
- làm việc trong trạng thái căng thẳng kéo dài.
Một coach trưởng thành không hấp thụ bóng tối của khách hàng.
Họ giống như ngọn hải đăng.
Hải đăng không nhảy xuống biển cùng con tàu gặp nạn.
Nó đứng vững, phát sáng…
và chính ánh sáng đó giúp người khác tìm được đường về.
